به سایت ایرج فرزاد خوش آمدید


Posted by at 29 October , 2026

[یک سئوال و یک جواب !
در مورد منصور حکمت .
سئوال :
من هم همین سوال را درباره منصور حکمت دارم و این نه کینه هست و نه غیر اصولی، به نظرت کدام بخش از دیدگاه حکمت امروز بعد از ۳۰ سال تجربه، نیازمند بازبینی است؟
جواب :
اگر نوشته های مرا در مورد حکمت در فیسبوک و وبلاگ ها در سالیان اخیر دیده باشی ، بزرگترین اشتباه او را از نظر عملی در پیش کشیدن بحث انحرافی حزب و جامعه میدانم . در موارد دیگر منصور حکمت را برجسته ترین مارکسیسم و موثرترین تئوریسین در جنبش کمونیستی ایران میبینم . بهروز شادیمقدم]

سلام بهروز گرامی
جمله بزرگترین اشتباه منصور حکمت را:
“در پیش کشیدن بحث انحرافی حزب و جامعه میدانم”، من را نیز به طرح “یک سئوال و جواب” وادار کرده است. سوالم از شما این است که اگر “منصور حکمت را در موارد دیگر از برجسته ترین و موثرترین تئوریسین در جنبش کمونیستی ایران” میدانید، آیا منصور حکمت فقط این دو کلمه: “حزب و جامعه” را بدون پیوستگی او با “موارد دیگر”، و در خلاء و در حالتی بی خبری گفته است؟
این همان منصور حکمت نویسنده “سه منبع و سه جزء سوسیالیسم خلقی، اسطوره بورژوازی ملی و مترقی، نویسنده تزهائی در باره دمکراسی و تعابیر و واقعیات، در باره بازبینی حق تعیین سرنوشت ملل، سیاست سازماندهی ما در میان طبقه کارگر، بحث های بی بدیل در باره حقوق پایه ای زنان، حقوق کودک، نویسنده برنامه یک دنیای بهتر و ارائه دهنده سمینارهای مبانی کمونیسم کارگری در حزب کمونیست ایران و حزب کمونیست کارگری و لیست طویلی از “موارد دیگر” است؛ که بحث حزب و قدرت سیاسی و حزب و جامعه را نیز در یک کانتکست منسجم و پیوسته طرح کرده است.
فرض میکنم شما دستکم به بخشی از این ادبیات آشنائی دارید. من خواننده کامنت کوتاه شما، این سوال برایم مطرح شد:
بهروز شادیمقدم به دو کلمه “حزب و جامعه” انتقاد دارد و طرح آنرا “بحث انحرافی” ارزیابی کرده است. سوال من این است که “بحثهای موارد دیگر” به کنار، آیا کنجکاو نشدید که این موثرترین تئوریسین جنبش کمونیستی، کجا این بحث “انحرافی” را در یک جاده فرعی ارائه داده است؟
من، هم برای اطلاع شما و هم مخاطبان یادداشت کوتاه شما، اشاراتی به طرح این بحث میکنم و لینکهائی را برای دقت بر آنهاضمیمه میکنم.
بحث مستقیم حزب و جامعه، فقط “لغزش” این دو کلمه بر زبان منصور حکمت، در یک لحظه بی خبری، نبود. در نشست وسیع پلنوم ۹ حزب کمونیست کارگری ایران، نوامبر ۱۹۹۸، یک روز تمام از این جلسات به بحث “حزب و جامعه” اختصاص یافت.
لینک پیوست، نوار سخنرانی منصور حکمت در این پلنوم است:
بخشی از بحثهای مکتوب همین پلنوم را در این لینک بخوانید:
دو لینک پیوست زیر نیز دقیقا به بحث “حزب و جامعه” اشاره دارند:
۱- پاسخ به سوالات رفیق آذرنوش: مبحث حزب و جامعه
۲- حزب و جامعه؛ پوزش و تصحیح
در جلسه پرسش و پاسخ با عنوان: “این حزب شماست” و نیز در بخش پاسخ به سوالات در همین نشست، منصور حکمت بحث “حزب و جامعه” را دقیقتر کرده است، اینها لینک های آن نشست ها و پرسش و پاسخ اند:
نشست استکهلم- اکتبر ۱۹۹۹
نشست گوتنبرگ- مارس ۲۰۰۰
پرسش و پاسخ در نشست گوتنبرگ:
سخنرانی در کنفرانس تشکیلات آلمان حزب کمونیست کارگری ایران- نوامبر ۱۹۹۹
بهروز عزیز
اگر مطلبی جدلی فقط در باره همین بحث حزب و جامعه از شما میخواندم، نه فقط من بلکه مخاطبان یادداشت کوتاه شما را به تعمق در باره بحث مورد نظر شما وامیداشت. من، بهر دلیل شخصی و یا غیر آن، از شما انتظار نداشتم که در مواجهه با” نثر” مفصل و جدلی و پیوسته در ادبیات مارکسیسم انقلابی و مبانی کمونیسم کارگری و بطور مشخص تر با بحث حزب و جامعه،که من فقط به گوشه هائی از آنها رجوع داده ام؛ شما با مصرعی “شعر” گونه و مچ گیرانه، ظاهر شوید.
زنده و سرفراز باشید
ایرج فرزاد    ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶

Posted in: ایرج فرزاد

» Leave a Reply