مطلب نسبتا مفصل رفیق ناصر، به بحث جدل و دیالوگ بین من و رفیق بهروز شادیمقدم، “مستقیما” ربط ندارد. این نوشته روایت رفیق ناصر از نکات و مسائل مختلف، مثل مجمع عمومی، حزب کشوری و بین المللی، و… است. من طبعا در باره نوشته رفیق ناصر موضع دارم که اگر ایشان مایل باشد مستقل از بحث و دیالوگ بین من و رفیق بهروز نکات انتقادی خود را مطرح کنم، میتوانیم “صفحه دیگری” از تبادل نظر و دیالوگ رفیقانه را بازکنیم.
این سوال رفیق ریبوار یعنی اینکه “جلد دوم چه باید کرد” باید نوشته شود تا:
“توجه کمونیستها و بوِیژه زنده یاد منصور حکمت را به این امر مهم معطوف نمائیم “؛
سوال و ابهام قدیمی تری در ذهن رفیق ریبوار است. او محتوای همین سوال را در جلسه گفت و شنود با رهبری حزب کمونیسست کارگری ایران، مارس سال ۲۰۰۰ در گوتنبرگ سوئد از منصور حکمت پرسید و این پاسخ منصور حکمت است:
[ فکر میکنم حتماً این کاری است که باید کرد و خیلی چیزها است که در تئوری پیش برویم، سوسیالیسم الان را به بیان روشنی تحلیل کرد. حتی سئوالات قدیمی دوباره باز شده، از موقعیت امروز جهان سرمایه داری تا وظایف کمونیسم امروز، کارآکتر تشکیلاتی ـ سیاسی جنبش کمونیستی، مسأله انترناسیونال کمونیستی. حتی بافت اقتصادی، تفاوتهای آتی ـ ذاتی سرمایه داری امروز آمده که مجبور بشویم در بعضی چیزها بازبینی و تجدید نظر بکنیم.
اینها همه بجای خود محفوظ است و به نظرم حتماً جایش خالی و عقب است ـ “تئوری کمونیسم” انسانها را از موقعیتی که بشر در آن قرار دارد، بیرون میآورد. منتها یک نکته ای که بگوئیم عقب است؛ بنظرم قدرت اجتماعی تئوری کمونیسم است.
ببینید! حتی یک بحث دقیق، فرض کنید خیلی بحثهای صحیحی که الان در پاسخهای مارکسیستی است، اعتبار اجتماعی بدست نمیآورد، چون قدرتی پشت آنها نیست چون به یک واقعیت تاریخی معتبری متکی نیست. “مائوئیسم” یا اندیشه مائو تسه تونگ بدون انقلاب چین به یک مکتب مهمی تبدیل نمیشد. یعنی فرض کنید چین شکست میخورد و “کومین تانگ” بر سر کار میآمد ممکن بود اسم کمی از مائو باو میدادند به عنوان یک چینی فعال و مائوئیسمی هم وجود پیدا نمیکرد.
اگر کمونیست مائو میشود تئوری و یک سلسله پاسخ و جواب؛ بخاطر این است که به یک تجربه تاریخی مهم گره میخورد، لنینیسم هم همینطور. در نتیجه اگر مثلاً انقلاب روسیه شکست خورده بود و یا اصلاً بلشویکها سر کار نیامده بودند، تا همان حد “انقلاب فوریه” مانده بود؛ بلشویسم یا تئوریهای لنین و کتابهائی که از او در دست داریم چه جایگاهی در تفکربا تئوری پیدا میکرد؟ معلوم نیست! در نتیجه خیلی از این پاسخها ممکن است در کاغذ همینطور باشد، و یا بعضی از پاسخهای فعلی. ولی جامعیت قدرت اجتماعی پیدا نمیکند و در همینجا ما معتقدیم (البته من معتقدم) که آینده نظری کمونیسم تا حدود زیادی در گرو ابراز وجود قدرت مداری سیاسی کمونیسم امروز است.
برای مثال اگر یک حزبی شبیه ما در یک کشور نیمه معتبر و پر جمعیتی مثل ایران یا ترکیه و برزیل، یا شبیه این کشورها، دخالت جدی در صحنه سیاسی بکند و در قدرت نقش بازی بکند، اندیشه و تئوری های ناظر بر آن حزب و در جلوی آن جنبشی که توانسته این تفاوتها را ایجاد بکند فوراً جهانی و مطرح میشود، خوانده میشود و مورد بحث قرار میگیرد و به صدر تئوریکی ـ تفکر اروپای غربی رانده میشود و غیره. در غیاب آن نمیشود. ولی حتی اگر بهترین مجله تئوریک مارکسیستی اگر امروز وجود داشته باشد، در غیاب رفتن کمونیسم به “آجندا”های روز جهان بنظرم بجائی نمیرسد.
اینجا است که من فکر میکنم؛ باز هم تحزب و مبارزه سیاسی و تلاش برای قدرت، ولو در یک کشور، خیلی در آینده مارکسیسم تأثیر دارد.
اگر حزب کمونیست کارگری ایران، عراق یا ترکیه در یک کشور پر جمعیتی مثل ایران، عراق، ترکیه یا شبیه این کشورها بوجود بیاید و دخالت جدی در صحنه سیاسی داشته و قدرت بگیرد؛ آنوقت آن تجربه با این تئوری چنان جوش میخورد که جوابهایش ممکن است جای دیگری مورد بحث قرار بگیرد. کما اینکه در کشورهایی که کمونیستها بُرد انتخاباتی معینی داشتند دیدگاههای این احزاب مطرح و بحث شد.
به هر حال قبول دارم که جنبه های تئوریکی زیادی است که باید پاسخ بگیرد، از جنبشهای کمونیستی نه از احزاب کمونیستی. چون بنظرم “حزب کمونیستی” به تنهائی کار کمونیستی نیست!
جنبش کمونیستی مکاتبی دارد، دیدگاههائی دارد، احزابی دارد، جنبشهائی دارد، متفکرینی دارد و مجموعه اینها در امر تئوری دخالت میکنند. حزب کمونیستی امروز نمیتواند کسی را منصوب کند و آنها موظف باشند مثلاً به مسائل تئوریکی جائی جواب بدهند. ولی جنبش کمونیستی اگر یک جوابی به مسائل داد و این جواب یک سلسله دیدگاههای جدید راجع به مارکسیسم، همزمان و همراه شود با یک پیروزیهای سیاسی قابل اندازه گیری، آنوقت بنظرم ما دوباره مارکسیسم را در آکادمیها و دانشگاهها می بینیم. ژورنالهای مارکسیستی را می بینیم که بُرد پیدا میکند و خوانده میشود و غیره.
بقیه را آنقدر خوش بین نیستم که نفس مغز کمونیسم بتواند خیلی خودش را مطرح کند بدون اینکه آنقدر زوری در تاریخ داشته باشد.]
رفیق ریبوار پس از آن جلسه بارها نزد اشخاص مختلف و از جمله من، مطرح کرده است که “منصور حکمت” در رابطه با سوال آنوقت و تاکنون ایشان، “جوابی نداشت”. خود من شخصا به او گفتم که ریبوار عزیز! منصور حکمت پاسخ سوال شما را در یک جمع وسیع داد. مساله این است که شما آن پاسخ را یا قبول ندارید و یا “نشنیده” گرفته اید.
به نظر من این شیوه درستی نیست که کسی سوالی در باره هر مساله سیاسی و تئوریک طرح کند، و اصلا پاسخهائی را که داده شده اند، نشنیده بگیرد. از این نظر این نوع رویکرد که کسی علیرغم پاسخها، که ممکن است از نظر طراح سوالها کامل و “مجاب کننده” نباشند، کماکان تکرار کند که سوال دارم و هیچکس “جوابی نداشت”، به معنی واقعی در پی یافتن هیچ پاسخی نیست و لاجرم خود سوال برای او بی اهمیت است.
Posted in: ایرج فرزاد
» Leave a Reply