Posted by iraj at 30 October , 2026
آقای ایرج فرزاد بنظر شما کمونیسم نوع منصور حکمت میتواند در ایران و پس از ج –ا سلامی آخوندی فراگیر شود؟ دلایل اصلی خود را لطفا بنویسید.
با تشکر: Farzin Avarah
فرزین گرامی!
این چند جمله پاسخی فشرده به سوال شماست:
مارکس در رابطه بین تئوری و واقعیت، یا به عبارت دیگر رابطه تئوری با حرکت اجتماعی و “مادی”، میگوید صرف منسجم بودن یک تئوری- و در این زمینه تئوری “انقلابی” مورد نظر مارکس، به خودی خود موجب تغییر در واثعیت نمیشود. نکته مهمی که مارکس در رابطه بین “تئوری و پراتیک”، یا تئوری و واقعیت”، یا رابطه ذهنی(سوبژکتیو) و مادی(ابژکتیو) مطرح میکند دقیقا به این سوال شما مربوط است. مارکس میگوید صرف وجود یک سیستم منسجم تئوری(انقلابی) موجب تغییر در ماده، واقعیت و در جامعه نمیشود. او میگوید باید از طرف ماده، واقعیت و جامعه، حرکتی بسوی آن تئوری انجام شود.
یک مثال زنده این مساله، رابطه سیستم “نظری” مارکسیسم انقلابی با حرکت “اجتماعی” کومه له موجود در اوائل دهه ۱۳۶۰ است.
تا آن برهه، کومه له موجود علیرغم هر پیشینه تاریخی و ابهام و آلودگی به رسوبات ناسیونالیسم کرد؛ مبتکر حرکات بزرگ اجتماعی، دستکم در جامعه کردستان بود. در کنگره دوم این سازمان، فروردین سال ۱۳۶۰، پذیرفتن “بینش” مارکسیسم انقلابی به تصویب رسید. بعلاوه کومه له موجود، شخصیتهای تاثیر گذار در میان “چپ موجود”، مثل “جواد قائدی”- شخص دوم پس از تقی شهرام در سازما پیکار، “مجید احمد زاده”- و “محمد علی پرتوی”- از فعالان محکوم به حبس ابد جریان “سیاهکل” و از شخصیتهای سازمان چریکهای فدائی خلق- و “بیژن چهرازی”، “رضا عصمتی”، “رستم بهمنی”، “حسین جودی خسروشاهی” همراه با بخشی از سازمان چریکهای فدائی، “فراکسیون” های طرفدار مارکسیسم انقلابی تشکیل دادند و بعضا در کنگره موسس حزب کمونیست ایران، شرکت داشتند. این به معنی “حرکت ماده و واقعیت” به سوی تئوری انقلابی و “جنبش نظری” مارکسیسم انقلابی بود. محصول این تلفیق، حزب کمونیست ایران بود که به نظر من و در تعابیر کل طیف چپ جامعه ایران در آن دوره، بزرگترین حزب کمونیستی “خاورمیانه” بود که “اندیشه” و “نظرات” مارکسیسم انقلابی را “فراگیر” کرد.
در شرایط فعلی، پاسخ به سوال شما در گرو حرکت واقعیت و جریانات دخیل در فعل و انفعالات جامعه بسوی “مبانی کمونیسم کارگری” است. طبعا اگر جریانی شبیه به کومه له اوائل دهه ۶۰ با درجه ای از نفوذ اجتماعی بسوی تئوری مبانی کمونیسم کارگری حرکت کند، و یا شخیتتهای همطراز افراد نامبرده، در مقام دفاع از مبانی کمونیسم کارگری قد برافرازند؛ هیچ تردید ندارم که این “خط”، فراگیر میشود. من شخصا شاهد حضور مادی و “جسم” یک جریان مدعی کمونیسم در جامعه ایران نیستم. اما در همان حال “امید”م این است که در جامعه، و در میدان مادی، فعالان دست اندر کار در عرصه های اجتماعی و طبقاتی، جنبش کارگری، جنبش برابری طلبی زنان، جنبش دفاع از حقوق کودک و حتی عناصر اصلی جنبش دفاع از محیط زیست و حقوق حیوانات، حرکتی ملموس به سوی مبانی کمونیسم کارگری صورت بگیرد که بتواند ماتریال واقعی و اجتماهی یک حزب کمونیست کارگری را فراهم کند. در آن صورت هیچ تردیدی ندارم که “کمونیسم نوع منصور حکمت” وسیعا فراگیر خواهد شد.
تلاش تمام دوائر ضد کمونیست، نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی و کشورهای غرب، فعال شدن جریان کینه توز “محور مقاومت”ی و براه انداختن موج کشتار و اعدام و برقراری حکومت نظامی، تحت لوای “تجمعات شبانه”، بر این متمرکز است که در این اوضاع بلبشو و بحرانی، مجال انتخاب “تئوری” را از فعالان عرصه های مبارزه اجتماعی و طبقاتی، سلب کنند. درست شانه بشانه این موج اختناق و تهاجم ضد کمونیستی به بنیانهای کمونیسم کارگری، با کاشتن “ابهام”، ایجاد “تردید های فلسفی” و…در اذهان فعالان عرصه های مهم نبرد طبقاتی و اجتماعی، از حرکت ماده و اجتمای بسوی تئوری انقلابی جلوگیری کنند.
امیدوارم توانسته باشم به سوال شما پاسخی داده باشم.
زنده باشید
ایرج فرزاد ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶
Posted in: ایرج فرزاد | No Comments »
